Già hóa dân số đang diễn ra nhanh trên toàn cầu và tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về chăm sóc sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính và hỗ trợ người cao tuổi trong cuộc sống hằng ngày. Khi tuổi thọ được nâng lên, câu chuyện đặt ra không chỉ là sống lâu hơn, mà là làm thế nào để mỗi người có thể bước vào tuổi già với sức khỏe tốt, duy trì khả năng tự chăm sóc, đời sống tinh thần tích cực và chất lượng sống.
Tuổi thọ ngày càng được nâng lên là một tín hiệu tích cực, nhưng tuổi thọ tăng cũng đồng nghĩa số người cao tuổi trong cộng đồng ngày càng lớn. Đây là nhóm dân số có những nhu cầu chăm sóc sức khỏe rất khác so với người trẻ, đặc biệt khi quá trình lão hóa thường đi kèm với bệnh mạn tính, suy giảm chức năng vận động, trí nhớ và khả năng tự chăm sóc.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đến năm 2030, cứ 6 người trên thế giới sẽ có 1 người từ 60 tuổi trở lên, tương đương khoảng 1,4 tỷ người. Đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên dự kiến tăng lên 2,1 tỷ người, trong đó nhóm từ 80 tuổi trở lên có thể đạt 426 triệu người.Tại Việt Nam, năm 2024, cả nước có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam có thể có khoảng 18 triệu người cao tuổi. Sự gia tăng nhanh chóng của nhóm dân số cao tuổi đang đặt ra những yêu cầu ngày càng lớn đối với y tế, an sinh xã hội và hệ thống chăm sóc dài hạn.
KHÔNG CHỈ CHỮA BỆNH, CẦN DUY TRÌ KHẢ NĂNG SỐNG ĐỘC LẬP
Tuổi càng cao, nguy cơ mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính càng lớn. Bên cạnh các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hay xương khớp, người cao tuổi còn có thể đối mặt với suy giảm thị lực, thính lực, trí nhớ, sức cơ và khả năng giữ thăng bằng. Những thay đổi này đôi khi diễn ra từ từ nên dễ bị xem là biểu hiện bình thường của tuổi già. Ăn kém, mệt kéo dài, hay quên, đi lại khó khăn hoặc thường xuyên mất thăng bằng, té ngã là những dấu hiệu gia đình cần lưu ý.
BS.CKII Phan Hoàng Nguyên, Phó Giám đốc Điều hành Bệnh viện Gia An 115, cho rằng những vấn đề thường gặp ở người cao tuổi gồm bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh xương khớp, suy giảm trí nhớ và khả năng vận động. Các bệnh lý có thể ảnh hưởng lẫn nhau nên việc theo dõi sức khỏe cần được thực hiện một cách tổng thể. Điều này cho thấy mục tiêu chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ dừng lại ở việc điều trị một căn bệnh. Quan trọng không kém là giúp người cao tuổi duy trì khả năng vận động, khả năng thực hiện những sinh hoạt hằng ngày và mức độ tự chủ trong cuộc sống. Việc chuẩn bị cũng cần bắt đầu từ khi mỗi người còn ở tuổi trung niên. Khám sức khỏe định kỳ, kiểm soát tốt bệnh nền, duy trì chế độ ăn uống hợp lý, vận động đều đặn và ngủ đủ giấc là những yếu tố nền tảng. Người dân cũng cần tránh tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt khi đã mắc nhiều bệnh cần theo dõi trong thời gian dài.
NHU CẦU CHĂM SÓC DÀI HẠN NGÀY CÀNG RÕ NÉT
Dù một người đã chủ động chăm sóc sức khỏe từ sớm, quá trình lão hóa tự nhiên vẫn có thể kéo theo những suy giảm nhất định về thể chất và khả năng sinh hoạt. Khi sức khỏe giảm sút, những việc rất bình thường như tự chuẩn bị bữa ăn, uống thuốc đúng giờ, đi lại hay thực hiện các sinh hoạt cá nhân cũng có thể trở thành khó khăn. Lúc này, người cao tuổi cần nhiều hơn sự hỗ trợ từ gia đình và các dịch vụ chăm sóc.
Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng có đủ điều kiện về thời gian, nhân lực và chuyên môn để trực tiếp chăm sóc người cao tuổi tại nhà trong thời gian dài. Trong những trường hợp người cao tuổi cần được hỗ trợ thường xuyên, viện dưỡng lão hoặc những cơ sở chăm sóc có đội ngũ y tế có thể trở thành một lựa chọn phù hợp. Tại đây, người cao tuổi có điều kiện được theo dõi sức khỏe, chăm sóc dinh dưỡng, hỗ trợ vận động và sinh hoạt trong một môi trường an toàn hơn.
Chị Nguyễn Thị Quyền, người dân phường Hạnh Thông, TP.HCM, lựa chọn đưa ba mẹ vào viện dưỡng lão khi tuổi cao và sức khỏe giảm sút. Điều gia đình quan tâm là ba mẹ được theo dõi đều đặn về ăn uống, thuốc men, vận động và có đội ngũ hỗ trợ khi cần thiết.Việc lựa chọn mô hình chăm sóc phù hợp không đồng nghĩa với sự xa cách của con cái đối với cha mẹ. Gia đình vẫn cần thường xuyên thăm nom, trò chuyện và đồng hành. Sự chăm sóc chuyên môn và tình cảm gia đình là hai yếu tố có thể bổ sung cho nhau để người cao tuổi có cuộc sống an toàn và tốt hơn.
CHUẨN BỊ SỨC KHỎE PHẢI BẮT ĐẦU TRƯỚC TUỔI GIÀ
Một trong những thay đổi về nhận thức hiện nay là việc chuẩn bị cho tuổi già không nên bắt đầu khi sức khỏe đã suy giảm.Khi còn ở tuổi trung niên, mỗi người vẫn còn nhiều khả năng để điều chỉnh thói quen sống, kiểm soát bệnh nền và xây dựng những nền tảng cần thiết cho giai đoạn sau này. Duy trì tập luyện đều đặn, ăn uống hợp lý, ngủ nghỉ điều độ, khám sức khỏe định kỳ và theo dõi những bệnh lý đang mắc là những việc tưởng chừng đơn giản nhưng có ý nghĩa lâu dài.
Cô Tăng Thị Thu Hà, người dân phường Cầu Kiệu, TP.HCM, cho rằng khi bản thân còn khỏe thì càng cần chủ động giữ gìn sức khỏe, từ vận động hằng ngày, ăn uống điều độ đến khám sức khỏe định kỳ. Việc chuẩn bị sớm giúp mỗi người hy vọng duy trì khả năng tự chăm sóc khi tuổi cao và giảm bớt sự lo lắng cho con cái. Với những gia đình ít người hoặc người cao tuổi sống một mình, khả năng tự lập càng trở nên quan trọng.Khi còn duy trì được sức khỏe, khả năng đi lại và tự thực hiện những hoạt động cá nhân, người cao tuổi không chỉ có chất lượng sống tốt hơn mà mức độ phụ thuộc vào người thân cũng giảm đi.
TUỔI GIÀ KHỎE MẠNH CẦN CẢ ĐỜI SỐNG TINH THẦN
Sức khỏe của người cao tuổi không chỉ được đánh giá qua bệnh tật hay khả năng vận động. Đời sống tinh thần và sự kết nối với gia đình, cộng đồng cũng là một phần quan trọng. Khi nghỉ hưu, thu nhập thay đổi, con cái bận rộn hoặc các mối quan hệ xã hội dần thu hẹp, một số người lớn tuổi có thể cảm thấy cô đơn, buồn bã hoặc mất đi cảm giác mình còn có ích. Vì vậy, bên cạnh tập luyện, ăn uống phù hợp và khám sức khỏe định kỳ, người cao tuổi cần duy trì những mối quan hệ tích cực, sở thích cá nhân và các hoạt động phù hợp với khả năng.
Gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình này.
Những cuộc trò chuyện thường xuyên, sự lắng nghe và tôn trọng ý kiến giúp người lớn tuổi cảm nhận rằng mình vẫn là một thành viên có vai trò trong gia đình. Với những việc họ còn có thể thực hiện, sự khuyến khích từ con cháu cũng giúp duy trì tính chủ động và cảm giác có ích. Chị Đặng Thúy Dung, người dân phường Bàn Cờ, TP.HCM, cho rằng bên cạnh sức khỏe thể chất, người lớn tuổi cần được trò chuyện, gặp gỡ bạn bè và tham gia những hoạt động phù hợp. Khi được quan tâm và có người chia sẻ, đời sống tinh thần cũng trở nên tích cực hơn.
Theo bà Phạm Thị Thúy, Tiến sĩ Xã hội học – Nhà tham vấn tâm lý, tuổi già không đơn thuần là câu chuyện sức khỏe yếu đi mà còn gắn với những thay đổi về công việc, thu nhập, vai trò trong gia đình và các mối quan hệ. Nếu không có sự chuẩn bị, người cao tuổi có thể dễ rơi vào cảm giác cô đơn, phụ thuộc hoặc cảm thấy mình không còn hữu ích.
Vì vậy, từ tuổi trung niên, mỗi người cần duy trì những mối quan hệ bạn bè, sở thích, hoạt động cộng đồng và chủ động trao đổi với gia đình về kế hoạch sống khi lớn tuổi. Sự chuẩn bị này vừa giúp mỗi người bước vào tuổi già chủ động hơn, vừa giảm áp lực cho con cái và gia đình.
GIÀ HÓA DÂN SỐ LÀ CÂU CHUYỆN CỦA CẢ GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI
Một gia đình hạnh phúc không chỉ được nhìn từ sự trưởng thành của con cháu mà còn từ việc ông bà, cha mẹ khi tuổi cao vẫn có thể sống khỏe mạnh, an toàn và nhận được sự quan tâm. Người cao tuổi khi còn duy trì được sức khỏe, tinh thần tích cực và khả năng chủ động vẫn tiếp tục là điểm tựa tình cảm, góp phần giữ gìn sự gắn kết giữa các thế hệ.
Trong bối cảnh quy mô gia đình ngày càng nhỏ, việc chuẩn bị cho tuổi già càng cần thực hiện sớm. Không chỉ sức khỏe, mỗi người còn cần nghĩ đến thói quen sống, điều kiện sinh hoạt và sự kết nối với người thân, cộng đồng trong những năm về sau. Ở góc độ hệ thống y tế, sự gia tăng số người cao tuổi cũng đồng nghĩa nhu cầu khám bệnh, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn sẽ ngày càng lớn.
Khi người cao tuổi còn duy trì được sức khỏe, khả năng vận động và tự chăm sóc, mức độ phụ thuộc sẽ giảm. Ngược lại, khi một người cùng lúc mắc nhiều bệnh mạn tính hoặc bị suy giảm chức năng, nhu cầu chăm sóc sẽ kéo dài, đồng thời tạo thêm áp lực cho gia đình, hệ thống y tế và an sinh xã hội.
Do đó, phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc tại cộng đồng cần được chú trọng sớm hơn. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người cao tuổi sống thêm nhiều năm, mà là duy trì những năm sống khỏe mạnh, an toàn, có khả năng tự chăm sóc và tiếp tục gắn bó với gia đình, cộng đồng. Già hóa dân số là một quá trình không thể đảo ngược, nhưng cách mỗi người bước vào tuổi già hoàn toàn có thể được chuẩn bị.
Một tuổi già khỏe mạnh không được tạo nên từ một giải pháp đơn lẻ. Đó là kết quả của quá trình kiểm soát bệnh nền, duy trì vận động, ăn uống phù hợp, sử dụng thuốc an toàn, chăm sóc đời sống tinh thần và giữ sự kết nối với gia đình, cộng đồng.
Chuẩn bị càng sớm, cơ hội duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng sống khi về già càng lớn. Và trong một xã hội đang già hóa nhanh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không còn chỉ là câu chuyện của riêng từng gia đình, mà đang trở thành một yêu cầu ngày càng quan trọng đối với hệ thống y tế và cộng đồng.
Theo Tuấn Duy./.
